İhtiyati haciz nedir?

İhtiyati haciz, alacaklının henüz kesinleşmiş bir takip ya da mahkeme kararı olmadan, borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasını sağlayan bir tedbirdir. Amacı, dava ya da takip sürerken borçlunun mal varlığını elden çıkarmasını ya da azaltmasını önlemektir. İcra ve İflas Kanunu'nun 257 ve devamı maddelerinde düzenlenir.

Hangi şartlarda istenebilir

İhtiyati haciz, rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağı için istenebilir. Vadesi gelmemiş bir alacak için ihtiyati haciz ancak iki durumda mümkündür: borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyorsa.

Karar mahkemeden istenir. Alacaklı, alacağının varlığını ve ihtiyati haciz sebeplerini yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır; kesin ispat aranmaz, çünkü karar borçlu dinlenmeden verilebilir. Alacak bir mahkeme kararına dayanmıyorsa mahkeme, haksız çıkması halinde borçlunun uğrayacağı zararı karşılamak üzere alacaklıdan teminat ister. Teminatın miktarı mahkemece belirlenir; uygulamada alacağın belirli bir oranı olarak takdir edilir.

Karar alındıktan sonra ne olur

İhtiyati haciz kararı, verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulanmasının istenmesi gereken bir karardır. Bu süre içinde uygulanması istenmezse karar kendiliğinden kalkar.

Karar uygulandıktan sonra alacaklının ikinci bir süresi daha vardır: haczin uygulanmasından, borçlu hazır değilse haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya icra takibi başlatmalı ya da alacak davası açmalıdır. Bu yapılmazsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve haczedilen mallar serbest bırakılır.

İhtiyati haciz, kesin hacze dönüşene kadar satış yetkisi vermez. Takip kesinleşir ya da dava alacaklı lehine sonuçlanırsa ihtiyati haciz kesin hacze dönüşür ve ancak o zaman satış aşamasına geçilebilir.

Borçlunun hakları

Borçlu, kararın kendisine tebliğinden ya da haciz sırasında hazır bulunmuşsa haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde ihtiyati haciz kararına itiraz edebilir. İtiraz üç konuda yapılabilir: ihtiyati haciz sebeplerinin bulunmadığı, mahkemenin yetkili olmadığı ve teminatın yetersiz olduğu. İtiraz kararın uygulanmasını durdurmaz; mahkeme itirazı ivedilikle inceler.

Borçlu, mahkemenin uygun göreceği bir teminatı göstererek haczin kaldırılmasını da isteyebilir. Ayrıca ihtiyati haczin haksız olduğu sonradan anlaşılırsa borçlu, uğradığı zararın tazminini alacaklıdan isteyebilir; alacaklının yatırdığı teminat bu amaçla tutulur.

Haczedilemeyecek mallara ilişkin kurallar ihtiyati hacizde de geçerlidir. Borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli eşya, belirli sınırlar içinde maaş ve benzeri gelirler kesin hacizde olduğu gibi ihtiyati hacizde de korunur.